Filosofie van de Urgenda

Nederland is een unieke Delta door zijn uitzonderlijk hoge concentratie van mensen en activiteiten, grotendeels onder de zeespiegel op een deels slappe bodem. Dit biedt veel economische voordelen maar zorgt ook voor een enorme druk op de beschikbare ruimte en een concentratie van problemen: verkeerscongestie, luchtverontreiniging, geluidsoverlast, wateroverlast, verrommeling, etc. Waar we al moeite genoeg hebben om de huidige problemen te lijf te gaan, vraagt de toekomst om een totaal nieuwe inrichting van ons land.

In 2037 zijn we met een miljoen meer mensen, aanzienlijk meer huizen, 50% meer auto's, drie keer zoveel vliegtuigen en nog minder ruimte. Het wassende water komt aan alle kanten op ons af, van onder, van boven, vanachter en van voren. Het veranderende klimaat zal leiden tot regelmatig voorkomende extreem droge en hete zomers zoals in 2003. Dit kan ingrijpende gevolgen hebben voor de elektriciteitsvoorziening, waterbeheer, drinkwatervoorziening, scheepvaart en de natuur.
Maar ook in sociaal opzicht zal ons land ingrijpend gaan veranderen. In 2037 zal Nederland sterk vergrijsd en verkleurd zijn. Eén op de twee Nederlanders zal dan ouder zijn dan 50 jaar, een kwart van de bevolking zal bestaan uit 65-plussers en een derde uit allochtonen. De zorgbehoefte zal explosief toenemen en Nederlanders zullen in 2037 een derde van hun inkomen aan de zorg besteden. Een op de vijf arbeidzame mensen zal in de zorg werken en er zal een enorme krapte op de arbeidsmarkt ontstaan. Dit zal vergaande consequenties hebben voor de sociale zekerheid en de verzorgingsstaat.

Wij staan dus voor een enorme fysieke en sociale opgave. Wij zullen nu moeten gaan werken aan een nieuwe inrichting van ons land, waarbij we ons landschap en onze ruimte zo moeten transformeren dat het klimaat- en waterrobuust is, schoon en mooi, toegankelijk en goed bereikbaar. En daarvoor zullen we ons ook anders moeten gaan organiseren in bestuurlijk en sociaal opzicht, om de nieuwe demografische en economische ordening het hoofd te kunnen bieden.

Deze opgave vormt een geweldige uitdaging, vergelijkbaar met die van de inpoldering en drooglegging aan het einde van de Middeleeuwen en met de sociale kwestie aan het einde van de 19de eeuw. We hebben dus eerder voor een enorme opgave gestaan en dat ging steeds gepaard met een grondige herziening van onze maatschappelijke stelsels. Ook nu is dat weer aan de orde: van energiebeheer tot watervoorziening, van gezondheidszorg tot sociale zekerheid en van verkeer en vervoer tot ruimtelijke ordening. Deze stelsels moeten grondig op de schop worden genomen en fundamenteel worden vernieuwd. Dit kost echter 1 à 2 generaties en kan slechts in kleine, maar wel gerichte stappen.

De gecombineerde fysieke en sociale opgave vormt de transitie naar een duurzaam Nederland. Hoe kunnen we ons land zodanig transformeren dat het klimaat- en waterrobuust is, schoon en mooi, veilig en vertrouwd, toegankelijk en goed bereikbaar. Hoe houden we Nederland mooi, uitdagend en leuk om te leven? Met eilanden met duinen voor de kust, met drijvende steden, verbonden met drijvende snelwegen. Met een totaal andere flora en fauna. Met combinaties van wonen, werken en zorg op kleine schaal. Hoe Nederland er precies uit zal zien weet niemand, maar wel staat vast dat Nederland in de komende 50 jaar meer zal veranderen dan in 500 jaar daarvoor.

Daarom stellen wij voor om van Nederland een duurzaamheidsproeftuin te maken. Nederland moet hierin een voorbeeld worden voor andere landen in de wereld. Als eerste land ter wereld moet Nederland deze handschoen oppakken en het verduurzamingsproces stevig inzetten.

Dit vraagt om een schaalsprong in ons denken en een slimme handelingsstrategie. Maar het vraagt ook om een duurzaamheidsbeweging, die maatschappelijke druk uitoefent om het transitieproces te continueren. Wij stellen dan ook voor om de volgende stappen te zetten:

De oprichting van een duurzaamheidsplatform, de zgn. Urgenda-arena, bestaande uit 7 koplopers uit de samenleving, een combinatie van denkers en doeners. Dit platform opereert op afstand van de overheid, maar wel onder handbereik. De koplopers moeten het duurzaamheids gedachtegoed gaan uitdragen en de Nederlandse bevolking gaan inspireren en aanzetten tot actie.
De ontwikkeling van een visionaire, ambitieuze opgave voor een duurzaam Nederland. Deze opgave dient als kompas voor het proces van verduurzaming van Nederland. De vertaling van de visionaire opgave in kleine stappen maakt de verbinding mogelijk met de belevingswereld van velen die op kleinschalig niveau aan duurzaamheid werken.
Het zoveel mogelijk verbinden van partijen en initiatieven die reeds met projecten en experimenten op het gebied van duurzaamheid bezig zijn. Alle verbonden partijen en initiatieven vormen samen met de arena de duurzaamheidsbeweging.
Het opstarten van vijf icoonprojecten: grootschalige duurzaamheids experimenten, zoals een duurzaam Texel, duurzame Zuidvleugel of duurzaam IJmeer. Deze experimenten moeten een belangrijke uitstralende werking hebben en vervullen een voorbeeldfunctie.

Daarnaast stellen wij o.a. de volgende actiepunten voor om Nederland zo snel mogelijk duurzaam te maken:

Over 1 jaar (2009):

Is er een duurzaamheidsplatform opgericht van koplopers uit de samenleving
Zijn er twee icoonprojecten gestart
Zijn er twee regionale Urgenda projecten gestart

Over 2 jaar (2010):

Zijn er drie icoonprojecten gestart
Lopen er drie regionale Urgenda projecten
Is er een uitdagende, inspirerende, visionaire opgave voor Nederland
Wordt 9-9-9 de Urgendag van de duurzaamheid en komen 999 duurzaamheids initiatieven bij elkaar om samen van elkaar te leren en elkaar te inspireren
Is er een nieuw deltaplan klaar, om in 2047 klimaat- en waterrobuust te zijn

Over 3 jaar (2011):

Is in alle sport- bedrijfs- en overheidskantines het eten duurzaam
Zijn er 2 arena’s ingericht voor achterstandswijken
Zijn er 150 duurzame restaurants in Nederland
Eten we 3 dagen per week geen vlees, maar plantaardige eiwitten
Staat multidisciplinair onderwijs, integraal denken en duurzame ontwikkeling in het beleid van meer dan 50% van de roc’s, hogescholen en universiteiten

Over 4 jaar (2012):

Is er een minister voor duurzame ontwikkeling in het volgende kabinet
Doet 50% van alle bedrijven actief aan duurzaam ondernemen
Heeft iedere Nederlander een persoonsgebonden CO₂-budget en verbruiken huishoudens 15% minder energie dan nu (besparing)
Is er een duurzame huishoudbeurs

Over 5 jaar (2013):

Zijn er 100 CO₂-neutrale straten in Nederland
Zijn er 100 experimenten op het gebied van duurzame, langdurende zorg
Worden alle bedrijventerreinen die niet optimaal gebruikt worden, gesaneerd of opgeknapt
Worden alle investeringen in stedelijke ontwikkeling, mobiliteit en natuur- en waterbeheer integraal benaderd; alle ruimtelijke informatie die daarvoor nodig is wordt op integrale wijze gebruikt
Wordt in de glastuinbouw 25% minder fossiele energie verbruikt en staan er 50 energieproducerende kassen
Zijn er 100.000 huishoudens zelf producent van hun eigen energie door windturbines en zonnepanelen (evt. in combinatie met duurzame waterstof)
Is er een Master Polder Plan dat aan alle polders in Nederland een specifieke bestemming geeft
Heeft 50% van de opleidingen in Nederland een onderwijsaanbod rond duurzame ontwikkeling geïntegreerd in het curriculum

Over 10 jaar (2018):

Zijn alle lease auto’s duurzaam
Staan er 1000 windmolens offshore voor de kust van de Randstad
Zijn 75% van alle uitgaansgelegenheden duurzaam ten aanzien van energieverbruik, materiaalgebruik, eten en drinken (o.a. duurzame dansvloer)
Zijn alle sportscholen duurzaam, in de zin dat zij gebruik maken van de energie die sporters zelf produceren tijdens het sporten
Zijn er 500 combinaties van wonen, werken en zorg op kleine schaal
Zijn alle nieuwbouwprojecten duurzaam
Maken alle mensen de helft minder vliegreizen dan nu
Zijn alle campus van de universiteiten, hogescholen en roc’s klimaatneutraal en levert iedere instelling aantoonbare bijdrage(n) aan maatschappelijke vraagstukken
Over tien jaar is de doorgaande leerlijn duurzame ontwikkeling een feit. Iedereen die met een diploma het onderwijs verlaat (VMBO, HAVO, VWO, MBO, HBO en WO) heeft competenties voor duurzame ontwikkeling

Over 15 jaar (2023):

Ligt de eerste drijvende stad in Nederland waarin 10.000 mensen kunnen wonen
Is intensief ondergronds ruimtegebruik gemeengoed
Hebben alle supermarkten een grote afdeling met duurzame levensmiddelen en is er een keten van volledig duurzame winkels met landelijke dekking
Zijn alle daken van nieuwbouw in Nederland duurzaam en 50% van de daken van oudere gebouwen: hebben functies op het gebied van warmteopslag, waterberging, fijnstofbuffer of energiewinning
Is het aandeel windenergie (op zee) 20% van de elektriciteitsvoorziening
50% van alle mensen heeft een mobiliteitspas en reist zo duurzaam mogelijk
Kun je in iedere kledingzaak ook duurzame kleding kopen

Over 20 jaar (2028):

Zijn alle Waddeneilanden getransformeerd tot duurzame eilanden

Over 25 jaar (2033):

Heeft Nederland de schoonste energievoorziening in Europa
Heeft Nederland het meest geavanceerde openbaar vervoerssysteem in Europa
Wordt alle afval in sectoren zoals voeding, landbouw en industrie gebruikt als secundaire grondstof voor energie, voedsel en/of materialen
Is Nederland goed georganiseerd voor telewerken, ook in de publieke sector. 50% Van de mensen die thuis zouden kunnen werken, werken 1 of 2 dagen per week vanuit huis

Over 30 jaar (2038):

Zijn alle bouwbedrijven getransformeerd tot maatschappelijk dienstbare bedrijven die bijdragen aan een duurzaam Nederland
Is het Nederlandse landschap schoon en mooi, contrastrijk en kleurrijk en voelen mensen zich verbonden met het landschap

Over 40 jaar (2048):

Heeft Nederland een CO₂-vrije energievoorziening, die robuust, betrouwbaar, leveringszeker en betaalbaar is
Is Nederland klimaat- en waterrobuus.